Opmars duurzame bouwmaterialen

De toepassing van duurzame bouwmaterialen blijft groeien in de Europese landen. Dit blijkt uit de Europese Architectural Barometer (www.arch-vision.eu), een driemaandelijks onderzoek onder 1.200 architecten in Duitsland, Frankrijk, Italië, Nederland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Een belangrijke indicator voor de ontwikkelingen binnen de bouwbranche omdat architecten grotendeels verantwoordelijk zijn voor de keuze van materialen. De bouwsector speelt een cruciale rol in de wereldwijde CO₂-uitstoot. In deze blog bespreken we de CO₂-uitstoot per kilogram van diverse bouwmaterialen, vergelijken we deze met de CO₂-opname van bomen en geven we praktische tips voor het selecteren van duurzame materialen. Hieronder een overzicht van veelgebruikte bouwmaterialen, hun CO₂-uitstoot per kilogram en de equivalente CO₂-opname door bomen:

1. Aluminium: 10 kg CO₂ per kg aluminium. De productie van 1 kg aluminium staat gelijk aan de jaarlijkse CO₂-opname van ongeveer 0,45 bomen.
2. Staal: 0,473 kg CO₂ per kg staal. Voor 1 kg staal is de CO₂-uitstoot vergelijkbaar met de jaarlijkse opname van ongeveer 0,0215 bomen.
3. Beton: 0,13 kg CO₂ per kg beton. Dit komt overeen met de jaarlijkse CO₂-opname van ongeveer 0,0059 bomen per kilogram beton.
4. Baksteen: 0,22 kg CO₂ per kg baksteen. De productie van 1 kg baksteen staat gelijk aan de jaarlijkse CO₂-opname van ongeveer 0,01 bomen.
5. Glas: 0,85 kg CO₂ per kg glas. Dit betekent dat 1 kg glasproductie gelijkstaat aan de jaarlijkse CO₂-opname van ongeveer 0,0386 bomen.
6. Hout: -0,5 kg CO₂ per kg hout. Hout slaat CO₂ op tijdens de groei, wat resulteert in een negatieve CO₂-uitstoot. Elke kilogram hout kan dus worden gezien als het opslaan van CO₂-equivalent aan de jaarlijkse opname van ongeveer 0,0227 bomen.
7. PUR-schuim: De exacte CO₂-uitstoot per kilogram varieert, maar is over het algemeen hoog vanwege het gebruik van fossiele brandstoffen in het productieproces.
8. Glaswol: De CO₂-uitstoot per kilogram is matig, maar glaswol biedt een hoge isolatiewaarde en een levensduur tot 50 jaar.
9. Steenwol: Vergelijkbaar met glaswol in zowel CO₂-uitstoot als isolatiewaarde, met een levensduur tot 75 jaar.
10. EPS (geëxpandeerd polystyreen): Heeft een lagere CO₂-uitstoot per kilogram en een levensduur tot 100 jaar.

Opmerking: Een gemiddelde boom neemt jaarlijks ongeveer 22 kg CO₂ op.

Praktische Tips voor het Kiezen van Duurzame Bouwmaterialen

Bij het selecteren van bouwmaterialen is het belangrijk om rekening te houden met verschillende factoren die bijdragen aan duurzaamheid:

1. Levensduur: Kies materialen met een lange levensduur om frequente vervanging en extra CO₂-uitstoot te voorkomen. Bijvoorbeeld, steenwol en glaswol kunnen tot 75 jaar meegaan.
2. Isolatiewaarde: Materialen met een hoge isolatiewaarde verminderen het energieverbruik voor verwarming en koeling. Glaswol en steenwol hebben bijvoorbeeld een lambda-waarde van 0,037, wat duidt op goede isolatieprestaties.
3. Natuurlijke Materialen: Overweeg het gebruik van natuurlijke materialen zoals hout, hennep en vlas, die tijdens hun groei CO₂ opnemen en vaak een lagere milieu-impact hebben.
4. Emissies bij Productie: Informeer naar de CO₂-uitstoot tijdens de productie van het materiaal. Materialen zoals aluminium hebben een hoge CO₂-uitstoot, terwijl hout een negatieve CO₂-uitstoot kan hebben vanwege CO₂-opslag.
5. Hergebruik en RecyclebaarheidHet hergebruik en de recyclebaarheid van bouwmaterialen speelt een grote rol in het verminderen van afval en de vraag naar nieuwe grondstoffen. Niet alle materialen zijn even makkelijk te recyclen. 
6. Gezondheid en Veiligheid: Let op de mogelijke gezondheidsrisico’s bij de installatie en het gebruik van materialen. Sommige isolatiematerialen kunnen schadelijke vezels of dampen bevatten; volg altijd de veiligheidsvoorschriften.
7. Vochtbestendigheid: Kies materialen die bestand zijn tegen vocht om schimmelvorming en structurele schade te voorkomen. Bijvoorbeeld, EPS is vochtbestendig en behoudt zijn isolerende eigenschappen in vochtige omstandigheden.

Deze laatste 3 punten verdienen een nog wat duidelijkere uitwerking.

Hergebruik, gezondheid en vochtbestendigheid van de bouwmaterialen

Het hergebruik en de recyclebaarheid van bouwmaterialen speelt een grote rol in het verminderen van afval en de vraag naar nieuwe grondstoffen. Niet alle materialen zijn even makkelijk te recyclen. Hieronder een overzicht:Goed recyclebare materialen:

• Hout – Kan hergebruikt worden voor constructies, meubels of verwerkt worden tot spaanplaat.
• Glas – Glas kan oneindig worden gerecycled zonder kwaliteitsverlies, mits het schoon is en goed gescheiden wordt.
• Staal en aluminium – Metalen zijn zeer goed recyclebaar, maar de productie blijft energie-intensief. Gerecycled staal en aluminium verminderen de CO₂-uitstoot aanzienlijk.
• Baksteen en beton – Kunnen vermalen worden tot puingranulaat, dat weer gebruikt kan worden als funderingsmateriaal in wegenbouw of nieuwe betonelementen.

Minder goed recyclebare materialen:

• PUR-schuim en EPS (piepschuim) – Worden vaak niet gerecycled vanwege de complexe samenstelling en verontreiniging.
• Composietmaterialen (bijv. vezelcementplaten, multiplex met kunstharsen) – Zijn moeilijk te scheiden in herbruikbare grondstoffen.
• PVC en andere kunststoffen – Vaak lastig te recyclen door toegevoegde weekmakers en andere chemische stoffen.

Wil je een duurzaam bouwmateriaal kiezen? Kies dan materialen die al een recycled component bevatten of die na gebruik opnieuw te verwerken zijn.

Sommige bouwmaterialen kunnen schadelijke dampen of vezels afgeven, wat risico’s met zich meebrengt tijdens de installatie en het gebruik. Dit is vooral belangrijk bij isolatiematerialen en lijmen.Materialen met gezondheidsrisico’s:

• Glaswol en steenwol – Fijne vezels kunnen irritatie aan de huid, ogen en luchtwegen veroorzaken. Draag altijd een masker en beschermende kleding bij installatie.
• PUR-schuim – Bevat isocyanaten, die schadelijk kunnen zijn bij inademing en allergieën kunnen veroorzaken. Zorg voor goede ventilatie bij verwerking.
• Verven en lijmen op oplosmiddelbasis – Kunnen VOC’s (vluchtige organische stoffen) afgeven, wat hoofdpijn en ademhalingsproblemen kan veroorzaken.

Gezonde alternatieven:

• Hennep- en schapenwol – Natuurlijk isolatiemateriaal zonder schadelijke vezels.
• Leem en kalk – Ademend en vrij van chemische dampen.
• Watergedragen verven en lijmen – Lagere emissies van VOC’s en minder schadelijk voor de binnenluchtkwaliteit.

Bij het werken met bouwmaterialen is het altijd belangrijk om de veiligheidsvoorschriften te volgen en te zorgen voor goede ventilatie bij verwerking.

Vochtproblemen in een gebouw kunnen leiden tot schimmelvorming, houtrot en structurele schade. Daarom is het cruciaal om bouwmaterialen te kiezen die bestand zijn tegen vocht, vooral in natte ruimtes zoals badkamers en kelders.Vochtbestendige materialen:

• EPS (geëxpandeerd polystyreen) – Blijft zijn isolerende eigenschappen behouden, zelfs in vochtige omstandigheden.
• XPS (geëxtrudeerd polystyreen) – Nog beter bestand tegen water dan EPS en geschikt voor toepassingen zoals funderingsisolatie.
• Cementgebonden platen (bijv. Fermacell of vezelcementplaten) – Worden vaak gebruikt in badkamers en buitengevels vanwege hun hoge vochtbestendigheid.
• Hardhoutsoorten zoals teak en meranti – Natuurlijk bestand tegen vocht en schimmel, ideaal voor buitengebruik.

Materialen die slecht tegen vocht kunnen:

• Gipsplaten – Standaard gipsplaten zijn gevoelig voor vocht en kunnen gaan schimmelen. Gebruik waterbestendige varianten (bijv. groene gipsplaten) voor vochtige ruimtes.
• MDF en multiplex zonder waterwerende afwerking – Trekken snel vocht op en kunnen gaan opzwellen.
• Onbehandeld hout – Kan rotten als het langdurig wordt blootgesteld aan vocht.

Om vochtproblemen te voorkomen, is het belangrijk om te kiezen voor waterbestendige bouwmaterialen en te zorgen voor goede ventilatie in vochtige ruimtes.