Per jaar produceren we zo’n 368 miljoen ton aan plastic. Dat is zo’n 475 keer het gewicht van de Eiffeltoren! Plastic zit verwerkt in veel producten die we dagelijks gebruiken: van verpakkingen tot auto-onderdelen en van speelgoed tot regenkleding. Maar wat is plastic nou precies, en is het wel veilig? En hoe zit het met het recyclen van dit materiaal?
Wat is plastic?
Plastic is een overkoepelende term voor kunststof materialen die gemaakt worden uit aardolie, aardgas en planten. Plastic bestaat uit polymeren; lange moleculen die bestaan uit steeds dezelfde bouwstenen. Er zijn zeven hoofdsoorten plastic, waarvan de eigenschappen afhankelijk zijn van de polymeerlengte.
Het SPI resin identificatie code systeem geeft deze zeven soorten weer. Dit systeem bestaat uit een reeks symbolen waarmee het type polymeer van plastic geïdentificeerd wordt. Het hoofddoel van deze plastic codes is om verschillende polymeren zo goed mogelijk te kunnen scheiden voor een optimaal recycleproces.
Een ander begrip dat goed is om te kennen: BPA, of BPA-vrij. BPA staat voor Bisfenol A. Deze chemische stof is een weekmaker die te vinden is in verschillende soorten plastic producten. Als je te veel BPA binnenkrijgt, is het schadelijk voor de vruchtbaarheid en kan het het hormoonsysteem beïnvloeden. Gelukkig zijn er strenge Europese regels voor het gebruik van bisfenol A in verpakkingen voor voedsel.
Plastic is niet altijd te vermijden en daarnaast erg praktisch in gebruik. Probeer wel zo verstandig mogelijk om te gaan met plastic. Want hoewel het gebruik van plastic over het algemeen veilig is, is het niet altijd vriendelijk voor het milieu. Kies daarom bijvoorbeeld voor glas of RVS. Lees ook: 7 redenen om te kiezen voor glas. Of voor biologisch afbreekbaar bioplastic natuurlijk! Lees ook hier ons artikel om van wegwerp naar wasbaar te gaan en minder wegwerp plastic te gebruiken.
Plastic codes
Op de onderkant van veel plastic producten zul je een driehoekje met een cijfer en afkorting zien. Dit zijn de 7 eerder genoemde plastic codes. Om een echte plastic-kenner te worden hebben we hieronder de plastic codes met hun nummers en naam verzameld.
PET (ook wel PETE) is de afkorting voor polyethyleen tereftalaat. Deze naam ken je misschien al, omdat water- en frisdrankflessen hiervan gemaakt worden: de zogenaamde petflessen. Verder zijn saladebakken, bakjes waar koekjes in zitten, olieflessen en allerlei ander verpakkingsmateriaal hiervan gemaakt. Dit plastic is voor eenmalig gebruik veilig.
Hergebruik kan, maar let op met hoge temperaturen. Het plastic kan dan een kleine hoeveelheid BPA afgeven. Waterflesjes die een tijdje in de zon hebben gestaan, kun je dus beter weggooien.
HDPE is de afkorting van hoge dichtheid polyethyleen. HDPE is een vrij stevige, ondoorzichtige plasticsoort die je kunt herkennen van bijvoorbeeld flessen van schoonmaakmiddelen, shampoo, ondoorzichtige sapflessen en plastic tassen. Maar ook speelgoed wordt er soms van gemaakt. Hoge dichtheid polyethyleen is veilig. Je kunt dit ook veilig opnieuw gebruiken.
PVC staat voor polyvinyl chloride. Dit is een plasticsoort waar je iets zorgvuldiger mee om moet gaan. Gelukkig is deze soort vrij snel te herkennen aan de sterke geur. Denk aan de geur van luchtbedden en opblaasbare zwembadjes. Maar deze plasticsoort is ook te vinden in kleren en meubels.
Producten gemaakt van PVC zijn bij normaal gebruik veilig. Wel kan het verstandig zijn om nieuw gekochte producten van PVC uit de verpakking te halen en een paar dagen buiten of in een goed geventileerde ruimte te laten luchten. Zo kunnen eventueel achtergebleven vluchtige organische stoffen verdampen. Meer daarover lees je op deze pagina van de Rijksoverheid.
LDPE staat voor lage dichtheid polyethyleen. LDPE kennen we vooral van de plastic winkeltasjes. Verder van allerlei andere zachte verpakkingsproducten en seals. LDPE is veilig in gebruik.
PP plastic of pp5 plastic is gemaakt van polypropeen. Dit is ook bekend onder de wat oudere naam polypropyleen. Het is een wat harder soort plastic. Veel bakjes, schalen en lunchboxen zijn gemaakt van pp5 plastic. Bekijk duurzame vershoudbakjes op bol.com en check voor de zekerheid de code in de beschrijving. Ook het meeste magnetron-plastic is vaak van dit materiaal gemaakt. Volgens het laatste onderzoek is polypropyleen niet giftig. PP plastic kan daarnaast goed worden gercycled.
PS, oftewel polystyreen, bestaat in een foamachtige vorm en een harde variant. Bakjes waar vlees of eieren in worden verkocht zijn vaak gemaakt van polystyreen. Ook piepschuim is meestal polystyreen. Het kan ook gebruikt worden als isolatiemateriaal. Voordeel van deze plasticsoort is dat het goed tegen water kan, en zeer lang mee gaat. Helaas is dit ook meteen het nadeel, want achtergelaten polystyreen kan lang in het milieu rondzwerven.
De laatste van alle plastic nummers kan gezien worden als de grote verzamelnaam van al het ‘‘andere’’ plastic. Het lastige is dat een paar jaar terug biologisch afbreekbaar plastic ook in deze categorie is opgenomen. Zonde, want biologisch afbreekbaar plastic is vaak een goede keuze. De overige plastics met deze code zijn helaas vaak des te slechter. Polycarbonaat, bijvoorbeeld, wat bekend staat om het ‘lekken’ van weekmakers. Dus: als een item deze code bevat en het geen biologisch plastic is, kun je deze het beste vermijden.
Recyclen en bioplastic
Plastic is over het algemeen goed te recyclen. Als plastic niet gescheiden wordt van restafval, wordt het verbrand. Aangezien een groot deel van plastics bij verbranding giftig is, is verbranding schadelijk voor het milieu.
De vraag naar plastics die minder milieuschade veroorzaken, neemt dan ook toe. Een van die nieuwe soorten is bioplastic. Bioplastic bestaat (soms deels) uit plantaardig materiaal in plaats van aardolie. Een van de mogelijke grondstoffen voor bioplastics is maiszetmeel, maar ook suikerriet of zeewier kunnen hier voor gebruikt worden. Let bij het scheiden van afval op het volgende: biologisch afbreekbaar bioplastic mag in de GFT bak als het kiemplantlogo of OK-compost logo er op staat. In alle andere gevallen moet ook bioplastic gewoon bij het restafval.
Maar let op: de term bioplastic betekent niet dat de stof niet schadelijk is voor het milieu. Niet biologisch afbreekbaar bioplastc is namelijk chemisch identiek aan ‘gewone’ plastics, en is daarmee net zo schadelijk als het in het milieu terechtkomt. Het onderscheid tussen afbreekbare en niet-afbreekbare plastics is niet voor alle consumenten duidelijk. Daardoor komt er nu regelmatig niet-afbreekbaar plastic bij het gft-afval terecht, melden afvalverwerkingsbedrijven. Dit is erg milieuvervuilend. Gelukkig staat op de meeste producten van bioplastic aangegeven of het biologisch afbreekbaar is.
Microplastics
Microplastics zijn kleine kunststof deeltjes van maximaal 5 millimeter. Ze komen op grote schaal in het milieu voor, maar de risico’s daarvan zijn nog onbekend. Via allerlei bronnen en routes komt een groot deel van de microplastics in zee terecht. Via de wasmachine, bijvoorbeeld. Ze zijn slecht oplosbaar in water en niet afbreekbaar. Via het milieu komen ze ook steeds meer voor in dier en mens. Zo worden er microplastics gevonden in mosselen en vissen, die wij vervolgens weer opeten. Volgens recent onderzoek zijn de effecten van microplastics op de gezondheid nog onbekend en is er vooral meer onderzoek nodig.
Recent onderzoek heeft uitgewezen dat deze minuscule plastic deeltjes in de menselijke bloedsomloop rondzwerven. Eerder is al aangetoond dat mensen via voedsel en water microplastics binnen kunnen krijgen, maar in bloed was het veel lastiger aan te tonen. Polyethyleentereftalaat (PET), polyethyleen en styreenpolymeren waren de meest aangetroffen soorten plastic in de bloedmonsters. Volgens de onderzoekers komen de deeltjes waarschijnlijk via inname of inademing in ons lichaam terecht. Over de gevolgen zeggen de onderzoekers het volgende: ‘‘Hoe lang plastic deeltjes precies in de bloedbaan blijven zitten, is op dit moment onbekend, evenals het lot van deze deeltjes in het menselijk lichaam.” Hoewel de (lange termijn)gevolgen dus nog niet bekend zijn, is vervolgonderzoek hierin belangrijk. We kunnen nog niet met zekerheid zeggen wat de effecten zijn, maar enkele tips om microplastics te vermijden:
- Verblijf niet teveel in de buurt van drukke autowegen.
- Houd je huis zo veel mogelijk schoon & stofvrij.
- Wees alert op het eten van schelpdieren zoals mosselen, hier zit in veel gevallen een relatief hogere concentratie microplastics in.
- Beperk het gebruik van plastic in je huis. Zoals hierboven weergegeven zijn de meeste vormen van plastic veilig in gebruik. Maar, er kan altijd een vorm van slijtage zijn die microplastics veroorzaakt. Bijvoorbeeld door zonlicht, heet water of gewoon frequent gebruik.
- Vermijd micoplastics in je verzorgingsproducten. Recentelijk is deze app uitgebracht waarmee je kan zien of microplastics in jouw verzorgingsproducten zitten.
In Nederland is het afbreken van plastic zwerfafval de grootste bron van microplastics, gevolgd door restanten vanuit autobanden, verf, pellets en kleding. De microplastics die in oceanen gevonden worden, komen nauwelijks van Nederlandse consumenten. Dit omdat Nederland een goed ontwikkeld afval- en recyclingssysteem heeft. Wel zijn de Nederlandse vissersnetten en scheepvaart een bron van microplastics in de oceaan.
